ΚΙΝΟ — shubhali tahlil

Kelgusi hafta Gretsiyaga boraman, yaqinda "KINO"ni sinab koʻrdim — va ogohlantirmoqdaman, oʻzim ham bir oz aldashibman. Birinchi marta oʻrtoqlardan eshitganman: "Gretsiyaning milliy oʻyinidir" degan. Milliy? Qani endi! Lotereyadek keldi, chiqishlar oʻrtacha, lekin bir joyda hayratga tushdim — ikki soatda bepul aylanishlar berib qoʻyganlar. Nima? Boshqarish imkoni yoʻq, endi manimcha bu oddiy marketing — oʻzlarini "aniq milliy qadriyat" sifatida koʻrsatish uchun. Bu tomonida yotadi.

yaxshi, keling tartib bilan keladi bu qanday o'ynaydi... men esa 2018-yilda torontoda bitta chinakam oldingi avloddan qolgan kino menyusiga duch kelganman — qog'ozni ko'tarib, yozuvlarni o'rganib chiqdim, asosiy "milliy an'ana" degan narsa aslida oddiygina davlat lotereyasi ekanligini ko'rdim. o'sha paytda chipta 5 dollardan chiqardi, topilganlardan esa eng katta 50 ming dollarmi edi. baribir, 30 mingdan ortiq aylantirganlar ham bor edi. lekin vaqt oʻtib, yangi avlodda bularning barchasi oddiy bitta boshlovchiga aylandi — bepul spinlar, vaqtinchalik to'lovni ikki baravariga chiqarishlar va boshqa marketinglarini bu holda deyarik "o'yin" sifatidagi yashirin ishoralar sifatida qabul qilish mumkinki. va albatta, ular oʻzini "milliy qadriyat" sifatida koʻrsatishga harakat qilishadi — lekin shuni unutmasinlar: agar bu *chin* milliy qadriyat boʻls, Gretsiyada deyarli *barcha* kofelar barlari bunga ruxsat bermaydilar. katta qimor oʻyinlarini davlat nazoratiga olish uchun an'analar ham mavjud, lekin marketing ularni shunday qilib koʻrsatish uchun maysalab ketmoqda. boshqacha aytganda — bu o'yin oddiy davlat lotereyasining boshqa nomi, boshqa tarzda oʻralgan va boshqa joyga qoʻyilgan. yurakdan soʻzlayman, men uchrashgan odamlarning hech biri bu bilan bogʻliq boʻlganiga alomat yoʻq edi.

ey qimorlar dunyosining bu suyetini qozonib qoʻyaman... qani endi, greklar uchun "milliy oʻyin"mi? yigitlar, oldinroqlar bilan gaplashganman, ularni lotereya bilan aralashtirib yubormaslikni aytib oʻtganman. ha, toʻgʻridir — Gretsiyada davlat lotereyasi mavjud, chunonchi, OPAP, ularning rasmiy saytiga kirsangiz, 1958-yildan beri ishlab kelayotganini koʻrasiz. lekin kino? bu soʻzni talaffuz qilishdan oldin savol tugʻilsin: nega OPAP oʻzlarining davlat lotereyalariga "KINO" nomini qoʻyadilar? agar milliy qadriyat boʻlsa, unda har bir kofeda, har bir kutubxonada, hattoki yangi yil bayramida ham bu oʻyinga oydinlik bilan duch boʻlishimiz kerak edi. lekin qoʻlimga shu OPAPning eski chiptalaridan tushdi — qogʻozda yirik yozuv bilan "KINO 5/40" deb kelgan, lekin boshqa hech narsa yoʻq, oddiy lotereyadagi kabi. marketing boʻlsin — berib qoʻyganlar ikki soatda bepul aylanishlarni, vaqtinchalik ikki baravar naflar, lekin bularning barchasi notoʻgʻri yoʻlga oʻtkazilayotganiga ishora qiladi. boshqaruv imkoni yoʻq, bepul spinlarga borib qoʻysa — u yerda oʻzaro taʼsir yoq, faqatgina "boshla va kuting" tuygʻusi. 2018-yilda Torontoda koʻrsatganimdan keyin ham nima oldim — bu oʻyinni ishlab chiqaruvchi kompaniyalar bilan ishlaydigan odamlarning oʻzlari ham yoʻq ekan, ichki sirlar umuman mavjud emas. agar bu *chin* milliy qadriyat boʻls, OPAP oʻzining boshqa lotereyalarini oʻzgartirmaydi, kalkirlar barchasida chopilmaydi — buning oʻrniga ular oddiyroq va halollik bilan oʻzlarini davlat lotereyasi sifatida koʻrsatishadi. lekin ular bu yoʻlni oldi, sababi marketingda pullik variantlarga boʻyinturugʻni oʻtqazishadi. va bu orada, hitrate masterga aytishim mumkin — ular "sof patriotik oʻyin" deb yuritishadi, lekin bu yerda omaddan koʻra, marketing salohiyati balandroq ekan. zerikarli boʻlgani uchun ham savol tugʻilsin: nega davlat oʻzining lotereyasini boshqa nom bilan yuritadi? baxtli vaqtlar — emastmi?

Qani endi, bu narsaning ichida "milliy qadriyat" dan boshqa nima yashiringan boʻlishi mumkin, deb o'ylab qoldim. Chunki odamlar bugun ushbu oʻyin bilan bogʻliq degani boʻlsa ham, aslida hech kimning hayotida bu oʻyinga aloqasi yoʻq edi. Bu marketingning oʻzidir. Keling, hammasini aniqrogʻi aytganim keladi — "bepul aylanishlar"ga qanday sabab bilan oʻtib ketganlar? Bu yoʻlda hech nima yoʻq, faqat vaqt oʻtkazishdan boshqa?

qanaqa oddiy narsa edi — davlat lotereyasi boshqa nom bilan yuritilmoqda, nada. Gretsiyada OPAP deb boradigan davlat lotereyasi mavjud, lekin ular oʻzlarining asosiy lotereyalariga "KINO" degan goʻyo milliy oʻyin nomini qoʻyishgan. nima uchun? chunki marketingda boshqa nom bilan chiqib, "xalq anʼanalari" oʻtirib oʻtirmasligini koʻrsatishga harakat qilishadi. ya bilasizmi, 2019-yilda shunday bir epizodga duch kelganman — oʻgʻlimning doʻstining bobosi Gretsiyada yashagan, u butun hayoti davomida davlat lotereyasiga karta sotib olgan. bir kuni "KINO" chiptasi haqida gap ketganda, u: "qani endi, bu mening sevimli lotereyam deya yigʻlab yuborgan edi". lekin chipta pastki qismida juda kichik harflar bilan "OPAP tomonidan chiqarilgan" deb yozilgan edi. ya'ni, bu oddiy davlat lotereyasi, faqat boshqa nom bilan. ular oʻzlarini "milliy qadriyat" deb koʻrsatishga harakat qilishadi, lekin aslida bu faqatgina savdo nishoni. davlat oʻzining lotereyasini nomlar bilan almashtirib, odamlarga "faqat bizning mamlakatimizga xos" degan oʻziga xoslik hissini yaratishga harakat qiladi. ammo barcha nomlar orqali ham aslida lotereya boʻlib qolaveradi. va bu yerda bepul aylanishlarga berganlar — bu marketingning taʼsiri, vaqtinchalik guldorlik. chunki odamlar pul yoʻqotmasa ham, ovoz berib turaveradi. shuning uchun "milliy oʻyin" degan xushbichimlikka aldanib ketishgan. biroq ochiqchasiga aytaman, bundayona nomlar va marketing qandaydir aqldan ozgan ish hisoblanadi. agar bu chin milliy qadriyat boʻls, davlat oʻz lotereyasini boshqa nom bilan yashirib qoʻymas edi. mana shu yerda.

ochigʻini aytsam, kelajakdagi voyaga yetmaganlar uchun kofelar barlari oldiga qimor oʻyinlarini ochiq qoʻyishni istamasangiz — bu haqda davlat qonunchiligini mustahkamlash kerak boʻlsa-ku. va qoʻlimni yuragimga qoʻyganda, mening eʼtirozimning sababi bor: agar KINO *haqiqatan* milliy qadriyat boʻls a, unda ular davlat lotereyasi sifatida koʻrsatilmas edilar, oddiy lotereya sifatida sotilmas edilar va birinchi uchrashuvda oʻz-oʻzidan toʻkilmas edilar. hikoyaga koʻra, uchrashgan odamlardan hech kimning hayotida buni oʻrganib chiqishiga taʼsir qilmaganligi meni chalgʻitdi. 2018-yilda Torontoda koʻrganim oʻsha edi — kino chiptasi chiqarilgan, lekin ichki sirlar yoʻq, marketingga berilib ketgan, vaqtinchalik bepul spinlar bilan ovora qilgan. "milliy qadriyat" yoki "xalq anʼanasi" deb yuritilsa ham, asosiy narsa — bu lotereya ekanligi. davlat oʻzining asosiy lotereyasini boshqa nom bilan yuritishga qandaydir oʻta aqlli marketing deb oʻylamaganmi? oʻgʻlimning doʻstining bobosi bilan boʻlgan vaziyatni eshitib, yangi hikoya paydo boʻldi — oʻtirib, shunday mexmonona his qilishdi, kino oʻziga xoslik hissi bagʻishlaydi degan umid bilan. lekin chipta pastki qismida OPAPni koʻrib, barchasi bir vaqtning oʻzida toʻkilib ketdi. bu oʻtkir boʻronni keltirib chiqaradi: davlat oʻz lotereyasini milliy oʻyin sifatida koʻrsatish uchun yaxshi marketing qildi, lekin aslida bu oʻyin boʻlish uchun emas — marketing ishlaydi. va nihoyat, bepul aylanishlar masalasiga toʻxtalaman — vaqtinchalik ravishda berilgan ne’matlar. agar ularni vaqtidan oldin berishmasa, har kim qoʻrqib ketardi. lekin rasmiy nomi boshqa narsani yashirmoqchi boʻlsa ham, nima boʻyicha boʻlmasin — u hali ham lotereya. shunday qilib, xalqqa soxta anʼana qoʻyib, davlat oʻzining asosiy lotereyasini boshqa nom bilan yuritish orqali yashirincha pullarni olishni davom ettiradi. qiziq emasmi, yoʻq?

Qani endi, OPAP haqida gap ketganda, oʻzim ham ularning ishlatgan eskirgan uslublarini koʻrganman — avvalgi avlodlar uchun qogʻoz chiptalarni chiqarishardi, oʻshanda hamma narsa ancha soddaroq edi. Lekin yangi avlodda ular bu "KINO"ni qandaydir ustunlik bilan koʻrsatishga harakat qilishmoqda. Bepul aylanishlarga oʻylar ekansiz — vaqtinchalik chora, buni yaxshi bilaman, lekin bu oʻyinning oʻzi bilan hech qanday aloqasi yoʻq. Chunki aslida bu toʻgʻri lotereya, davlatning oʻziga xos nomi bilan chiqarilgan. Marketing uchun bunday yashirish juda oddiy, lekin ularning asosiy maqsadi — oddiy xalqni oʻziga jalb qilish. Va bu yerda qiziq narsa: Gretsiyada kofelar barlarda bundan boshqa oʻyinni koʻrmaganman. Boshqalarning aytishicha, ular oʻzlarining asosiy lotereyalarini "xalq anʼanalari" deb koʻrsatish uchun foydalanishadi, lekin aslida bu shunchaki davlatning iqtisodiy hisobidan pul olish usuli. Va bu bepul aylanishlar masalasi — ha, bu vaqtinchalik sovgʻa, lekin oʻzingiz ham koʻrganingizdek, hech kim toʻliq ishonmaydi. Chunki ular oʻzlarining asosiy narsasini yashirishga harakat qilishmoqda: "milliy qadriyat"mi? Yoʻq, bu oddiy lotereya, davlat tomonidan chiqarilgan va uning nomi bilan chiqarilgan. Shuning uchun bu oʻyinni yaxshi koʻradiganlar mavjud, lekin ular ham oʻzlarining haqiqiy nomlarini bilishgan. Bu yoʻlda hech narsa yangi emas — marketingning oʻzida yotadi.

Off, bu reklama bilan to'lib ketgan edi, rostan ham hayron edim nima uchun Gretsiyada bo'lgani uchun "milliy qadriyat" deyishadi! Men bittagina tushunmadim: bularni o'ynagan odamlar yo'qmi? Ya'ni, kofelar barlari oldida standlar bilan turib navbat qilishmaydi, deganim yo'q — lekin hech kimning hayotiga "bu mening milliy an'ana!" degan ovoz chiqmadi deganiga rozi bo'lish qiyin. Men 2023-yilda familyam bilan Afinada bo'lgan edim, uyga qaytib kelganimda, xotiramdan chipta olish uchun barni izlaganimda esa — hech kim eshitmagan edi "KINO"ni! Xolos, davlat lotereyasi OPAPning boshqa nomi bilan chiqarilayotganini aytishdi va hammasi birdan ochildi. Marketing ularni qandaydir qadriyatga aylantirgan, lekin aslida bu oddiy lotereya ekanligi va ular boshqa nom bilan yuritayotgani esa — bu nafaqat yolg'on, balki juda ham sayoz! Bepul aylanishlarga berilgan vaqtinchalik sovg'alar bilan ham odamlarga o'yin sifatida taqdim qilishga urinish — ammo bu yerda asosiy narsa shuki, ular istalgancha marketing qilishi mumkin, lekin uning o'zida lotereya ekanligini oʻzgartirmaydi. Va bu bepul aylanishlarga bog'liq — vaqtinchalik ishlov berish, lekin oddiy insonlarga oʻzini yaxshi his qilish uchun vaqtinchalik pul berib, keyingi safar haqiqiy pul bilan qaytib kelishlarini kutish! Hatto asosiy o'yinda "milliy qadriyat" deb yuritilsa ham, bu mavjud bo'lmagan qadriyatning o'zida — bu marketingning taʼsiri, vaqtinchalik bo'lishi kerak, doimiy emas. Shunday qilib, davlat oʻzining asosiy lotereyasini boshqa nom bilan chiqarish orqali oddiy xalqni aldashga urinmoqda, lekin buni oqlash uchun hech qanday sabab yoʻq.

{2:1} hammasi birdan ochilmasa qani... bunday yaxshi yashirilgan narsalarni biroz vaqt o'tkazib ochib berish kerak boʻlsa-ku, bunday an'analarni qozonib olish qiyinroq boʻlar edi. sizlar hech bo'lmaganda "xalq an'analari" deb yuritiladigan oʻyinning ichidagi guruhlarning oʻzlari ham buni qanday qoʻyib yuborganlariga eʼtibor bermadingizlar. qo'lida soʻnggi marta "KINO 5/40" chiptasini ushlab turgan odamlar orasida bitta o'g'limning do'stining bobosi kabi - u nafaqat yig'lab yubordi, balki chalgʻindi. lekin unga aytilgan so'zlar: "bu mening sevimli lotereyam" edi, "OPAP tomonidan chiqarilgan" degan kichik yozuvga e'tibor bermadi. keyin esa oʻz-oʻzidan: "demak, davlatning boshqa nomdagi lotereyasi boʻlgani uchun bunday sevib qolgan ekan", degan xulosaga kelib qoldi. ha, hammasi shuncha oddiy — ular uchun bu qilish qiyin boʻlardi. shunga oʻxshash narsani 2017-yilda Korfu orolidagi qayiqda uchratgan edim — oʻsha paytda kino o'yini birinchi marta yangi bankda paydo boʻlgan edi. stend oldidagi barcha chiroqlar yonib turar edi, bepul aylanishlarga oʻtish uchun yoʻl ochiq edi. lekin bitta qariya bor edi, u stend oldida stand olmoqchi boʻlmayotgan edi. unga: "bu yerda milliy an'ana bor!" — deb aytishdi, unga yaxshi rozi boʻlishini aytdilar. u javob berdi: "an'anamiz mi? mening esa an'anamda yigitlar roppa-rosa qogʻoz chiptalar bilan oʻyashardi, yangi modellar bilan emas". shunda stenddan olingan boʻlib, ular aytishganiga koʻra, chipta orqali tepadagi yorugʻlikda "KINO" deb yuritilgan. lekin pastki qismida OPAP degan yozuv bor edi. u esa: "e, men oʻsha paytda ishlatgan chiptalarni eslayman, ularda shunday yozuvlar yoʻq edi" deb jim qoldi. ya'ni, ushbu oʻyin — ularning an'analariga mos kelmagan edi. oldingi postlardagi eng yaxshi dalillarni birlashtiraman: marketing ularni an'anaga aylantirmoqchi, lekin aslida bu oddiy davlat lotereyasidir. bepul aylanishlar bilan vaqtinchalik guldorlik yaratishadi, lekin bu oʻyin oʻzini oʻzi koʻrsatmaydi. davlat oʻz lotereyasini boshqa nom bilan chiqarish orqali xalqi uchun yaxshi oʻyin ekanligini koʻrsatishga harakat qiladi, lekin hech kimning hayotida uning haqiqiy taʼsiri yoʻq. qani endi, bunday milliy qadriyatga aylanadigan oʻyin qanday boʻlishi mumkin?

Avvalo, nima degan o'ylar edi bu marketingning shu qadar ustunligini ko'rib! Chunki davlat oʻz lotereyasini "milliy qadriyat" deb koʻrsatishga harakat qilganda, aslida oddiy xalqni aldashga urinayotganini koʻrish qiyin emas. Bepul aylanishlarga oʻtish yoʻli bilan vaqtinchalik guldorlik yaratib, odamlarda "mana shu meni tanlayotganim!" degan hisni uygʻotish — bu yomon narsa emasmi? Lekin ketidan hammasi ochilib qoladi: OPAPning kichik yozuvlari, eski uslubdagi chiptalar, xalqning haqiqiy an’analaridan farqli narsalar... Bu oʻyinni odamlar „sevimli lotereyam“ deb yigʻlab oʻtirsa-da, aslida unga hech qanday ruhiy aloqasi yoʻq. Marketing yordamida xalqqa „bu oʻziga xos“ ekanligini soʻzlab, pul ishlashga urinish — bu koʻpchilik uchun tushunarli boʻlmasa ham, juda sayoz va nohaqlik. Qani endi, bu „milliy qadriyat“ning oʻzida aslida nima yashiringan? Agar u chin milliy an’ana boʻlib, xalq uni chin dildan sevsa, davlat oʻz nomini yashirib qoʻymasdi. Demak, aslida bu oddiy lotereya va davlatning oʻzining asosiy lotereyasini boshqa nom bilan yuritishdan boshqa narsa emas. Va bu bepul aylanishlar? Ular vaqtinchalik, lekin ular orqali odamlarni oʻziga jalb qilish mumkin — vaqtinchalik gʻalabalarga berilib, haqiqiy natijalarni oʻylab oʻtirmaslik uchun. Shuning uchun ham, agar KINO toʻliq xalqqa tegishli boʻlgan oʻyin boʻlsa, unda uning nomi va chiqarilish uslubi oʻziga xos boʻlishi kerak edi. Lekin u faqatgina marketingning yangi yuzi boʻlib chiqdi — bu notoʻgʻri yoʻldagi qadriyatlar nima uchun „xalq“ga aylanadi?